რატომ გადააყენა ზელენსკიმ თავდაცვის მინისტრი – ინტერვიუ

მეორე დღეა უკრაინაში საპროტესტო აქციები იმართება ყოფილი თავდაცვის მინისტრის, მიხაილო ფედოროვის  გადაყენების გამო. ქუჩაში გამოსული მოსახლეობა ითხოვს მინისტრის პოსტზე ფედოროვის დარჩენას, ხოლო  უკრაინის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის, ალექსანდრ სირსკის გაშვებას.

უკრაინის პრეზიდენტმა, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ თავდაცვის მინისტრი სწორედ მთავარსარდალთან დაპირისპირების გამო გაათავისუფლა.

იმის შესახებ, თუ რა ხდება უკრაინაში და რატომ გააკეთა ზელენსკიმ არჩევანი შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის სასარგებლოდ, ნეტგაზეთი ჯიპას პოლიტიკის კვლევების ცენტრის ხელმძღვანელს, კონფლიქტოლოგ გიორგი კობერიძეს ესაუბრა.

— უკრაინაში ომის პირობებში არაერთხელ გვინახავს სამთავრობო ცვლილებები, მათ შორის თავდაცვის მინისტრიც რამდენჯერმე შეიცვალა ომის დაწყების შემდეგ. თუმცა ამჯერად ამ პროცესს თან ახლავს ხალხმრავალი პროტესტი უკრაინის ქუჩებში და მაღალი რანგის სამხედროების დემონსტრაციული გადადგომა და მხარდაჭერაც ყოფილი თავდაცვის მინისტრის მიმართ. თქვენი შეფასებით, რატომ მოჰყვა ამჯერად თავდაცვის მინისტრის მოხსნას ასეთი რეაქცია?

— თავიდან აღვნიშნოთ, აქ რა პერსონებზეა საუბარი.  ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ალექსანდრ სირსკი თავის მხრივ ასოცირდება ტრადიციულ სისტემასთან, რომელიც  უკრაინის ჯარში და უკრაინაში არსებობდა. ეს ტრადიციული სისტემა ყოველთვის ბოლომდე გამჭვირვალე არ იყო და ბოლომდე ყველა კითხვას არ პასუხობდა. მათ შორის ეს ეხებოდა რიგი ოპერაციის წარმართვას, მოთხოვნებს, ფინანსების ხარჯვას თუ ასე შემდეგ. თუმცა,  ამასთანავე, ტრადიციული სისტემა აწარმოებდა ტრადიციულ ომს. ეს შეიძლება ყოფილიყო აქცენტი მაქსიმალურად არტილერიაზე, თავდაცვაზე, ცოცხალ ძალაზე და ასე შემდეგ.

ეს არის ის ფუნდამენტი, რასაც არ იზიარებდა ფედოროვი. ის პირიქით იყო, უფრო ინოვაციური, ახლებური ომის მომხრე, რომელიც თავის თავში გულისხმობდა დრონებზე აქცენტირებას, ძირითადად ფინანსების ჩადებას სიახლეებში და ინოვაციურ ტექნოლოგიებში, ახალი კომუნიკაციური სისტემების შემუშავებასა და მობილურ დარტყმაში, ანუ სადაც აქცენტი იქნებოდა დასავლეთზე ორიენტირებაზე, არა მარტო პოლიტიკურად, არამედ მაქსიმალურად დასავლური ინოვაციური ტექნოლოგიების დატესტვასა და დანერგვაზე.

ეს უფრო არის სისტემური პროცესი უკრაინაში და ამიტომაც არის, რომ ფედოროვის ცვლილება გამოხატავს იმას, რომ წინა სისტემა უფრო მეტად მყარია და ომში ზელენსკის არ აქვს იმის ნება, რომ სრულიად და ძალიან მალე შეცვალოს სისტემა. მე  მესმის ზელენსკის და ძალიან ბევრს ესმის მისი. ეს არ არის ის, რომ ზელენსკიმ უბრალოდ აირჩია ძველი სისტემა. ზელენსკიმ ამ ომში ვერ მიიღო ის გადაწყვეტილება, რომ ასე ხისტად შეცვალოს ყველაფერი ძალიან მალე.

— ფედოროვს სულ რაღაც 6 თვე ჰქონდა რეფორმებისთვის და მან მოკლე დროში მოიპოვა საზოგადოების და, როგორც ჩანს, სამხედროების ნდობაც. მაგალითად, უკრაინის საჰაერო ძალების სარდლის მოადგილემ, პავლო იელიზაროვმა ფედოროვის ჩამოშორება ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობისთვის „უდიდეს ბოროტებად“ შეაფასა. თქვენი აზრით, რატომ გახდა მისი ფიგურა ასე სწრაფად პოპულარული?

— პირველ რიგში ახსნა უნდა ვეძებოთ მის ინოვაციურობაში. ის აქცენტს არ აკეთებდა ხმელეთზე, ასე ვთქვათ, ტრადიციულ თავდაცვაზე, რომელიც გულისხმობდა აქტიურ ფორტიფიკაციების წარმოებას. ის უფრო მეტად აქცენტს აკეთებდა საჰაერო კომპონენტზე, ჰაერიდან მაქსიმალურად იაფიან, ასიმეტრიულ ომზე. ასიმეტრიული ომის პრინციპი გულისხმობს იმას, რომ შენ მაქსიმალურად მცირე დანახარჯით მოწინააღმდეგეს აიძულებ გაიღოს ძალიან დიდი მსხვერპლი, ასევე ძალიან დიდი დანახარჯი ამ მცირე დანახარჯის შესაჩერებლად და ასე მიიღოს ზიანი. აი, სწორედ ამას ემხრობოდა იგი.

თავის მხრივ, სირსკი არ იზიარებდა ამ კონცეფციას. არსებობს კიდევ ერთი ისეთი შეხედულებაც და ესეც არ არის აუცილებლად გამოსატოვებელი, რომ პოლიტიკური საკითხიც არის ეს. ზელენსკის კაბინეტში არიან ადამიანები, ვინც არ არიან ამ ცვლილებების მომხრე, მათაც აქვთ თავიანთი არგუმენტები და ხშირ შემთხვევაში ისინი ამ ყველაფერს როგორც პოლიტიკურ პროცესს, ისე ხედავენ. მათ მიაჩნიათ, რომ უფრო რევოლუციური იქნებოდა ფედოროვის მიდგომები და მისი ცვლილებების მხარდაჭერა. სხვათა შორის, ძალიან მნიშვნელოვანი არის ერთი დეტალიც, რომელი  სტარლინკს ეხება. როდესაც რუსეთს სტარლინკი შეუჩერეს, ფედოროვის აქტიური ჩარევით მოხდა ეს ყველაფერი, რამაც გამოიწვია რუსეთის ფრონტის ხაზზე წარმატების შეჩერება და ესეც ერთგვარი ნიშანი იყო, რომ რაღაც ინოვაციამ და დასავლეთთან ახლებურმა კომუნიკაციამ თითქოს ეს ყველაფერი გაამართლა.

ამასთან, ეს ანდრი ერმაკთან [უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ყოფილი უფროსი] დაკავშირებული საკითხიც არის. ერმაკს ეწინააღმდეგებოდნენ ფედოროვისნაირი ფიგურები და ეს შიდა დაძაბულობის გამოძახილიც შეიძლება იყოს და არა მხოლოდ ცალსახად რაღაცა მხოლოდ ტექნოლოგიებზე საუბარი.

მთლიანობაში ჩვენ რაც უნდა დავინახოთ, არის ის, რომ ზელენსკის ფიგურას უწევს არა მხოლოდ ბალანსი ტრადიციონალისტებსა და მოდერნისტებს შორის, არამედ ის, რომ ეს ომის მდგომარეობაში უწევს. ეს არ არის ქვეყანა, სადაც უბრალოდ ადგები და მიიღებ რაღაც გადაწყვეტილებას, რომელიც სწორია ან არასწორია, არამედ ის არის ომის მდგომარეობაში. შესაბამისად, ფედოროვის კანდიდატურის სრული მხარდაჭერა ნიშნავს, რომ მაშინ სირსკის ნაირი ფიგურა აღარ უნდა იყოს და სრულად უნდა შეიცვალოს, რაც პრაქტიკაში ძალიან რთული განსახორციელებელი იქნებოდა.

— შეიძლება ითქვას, რომ ეს არის როგორც პერსონალური დაპირისპირება, ასევე, ეს არის კონფლიქტი ომის წარმოების ორ განსხვავებულ კონცეფციას  შორის? 

— დიახ, ეს არის სამხედრო-ტექნოლოგიური, ასევე პოლიტიკურ-იდეოლოგიური. ვერ ვიტყვი, რომ სირსკი მოდერნისტი არაა ან ჩამორჩენილია და არ ესმის ეს პოლიტიკურად. ძალიან კარგად ესმის. უბრალოდ, სირსკისეული ხედვა ასეთია, რომ რუსეთის წინააღმდეგ ომი ტრადიციული მეთოდებით, ტრადიციული გამოფიტვით, არტილერიაზე აქტიური მხარდაჭერით უნდა იყოს. ძალიან მარტივია მისი პოზიცია — სირსკი ამბობს, რომ მე მოწინააღმდეგეს შევაჩერებ დრონების დახმარებით, მაგრამ არტილერიას დრონი ვერ ჩაანაცვლებს, მე მჭირდება ცოცხალი ძალა და ცოცხალ ძალას ვერ შეცვლის მხოლოდ დრონი. ამიტომაც ის ემხრობა მათ შორის სავალდებულო აქტიურ გაწვევას, მაშინ როდესაც ფედოროვი უფრო ნაკლებ აქცენტს აკეთებს ამაზე და ის ამბობდა, რომ უფრო მეტი აქცენტი რომ გავაკეთოთ ჩვენ მოდერნულ დარტყმებზე, სადაც ჯარისკაცის ტყვიას თუ ჯარისკაცის ჭურვს ჩაანაცვლებს უფრო იაფიანი დრონი და უფრო დიდ ეფექტურ დარტყმას მიაყენებს მოწინააღმდეგეს ზურგში.

სირსკის ეფექტურობა 2022-2023 წლებში იყო ძალიან მაღალი. ჩვენ გვახსოვს, როდესაც კიევის დაცვა მას ებარა, ხარკოვის ოპერაცია სირსკის წარმატების ერთ-ერთი უნიკალური შედეგი იყო. თუ ჩვენ შევადარებთ იგივე 2023 წლის ივნისის უკრაინის კონტრშეტევას, რომელიც სირსკის დაგეგმილი არ ყოფილა და წარუმატებლად დამთავრდა, აი, მაშინ გადაიხარა სირსკისკენ ეს სიმძიმის ცენტრი. ახლა გაჩნდა ისევ ეს ახალი ინოვაციური ფრთა, რომლისადმიც საკმაოდ ფრთხილი დამოკიდებულება არსებობს.

— თქვენი შეფასებით, რამდენად ეფექტური იყო ფედოროვის მიდგომა, რომელიც მეტ აქცენტს ტექნოლოგიებზე აკეთებდა?

—  მე ვიტყოდი, რომ ფედოროვმა საკითხი დაძრა წინ და დინება უკვე დაწყებულია. ტექნოლოგიებზე აქცენტი მაინც გაკეთდება და გაზრდილი როლი ექნება, ამაზე არ ვდავობთ, მაგრამ ტრადიციული მეთოდები, ჭურვები, არტილერია და ასე შემდეგ, ალბათ, კვლავ  იქნება უკრაინისთვის პრიორიტეტი და არ იქნება მხოლოდ და მხოლოდ ძველ ტექნოლოგიებზე აქცენტი გაკეთებული.

— როგორ შეაფასებდით ზელენსკის გადაწყვეტილებას, მას მოუწია, არჩევანი გაეკეთებინა მისი მთავრობის ერთ-ერთ ყველაზე ძველ წევრს – მიხაილო ფედოროვსა და ალექსანდრ სირსკის შორის. როგორ ფიქრობთ, რატომ ამჯობინა ზელენსკიმ, მიხაილო ფედოროვი გაეშვა? ხომ არ მიანიშნებს ეს იმაზე, რომ კრიტიკულ მომენტში ზელენსკი უფრო მეტად ეყრდნობა სამხედრო ვერტიკალს, ვიდრე სამოქალაქო რეფორმატორებს?

—  ძალიან რთულია არჩევანი გააკეთო ამ შემთხვევაში სამოქალაქო პირზე, როდესაც ომი მიმდინარეობს ქვეყანაში და ქვეყანას რეალურად ფაქტობრივად სამხედრო დოქტრინა მართავს. შეიძლება არ თქვათ, რომ სამხედროები მართავენ, მაგრამ სამხედრო დოქტრინა მართავს. ამიტომაც იმის თქმა, რომ აი, მაგალითად, სირსკის ჩამოშორება ან გადაყენება ადვილი იქნებოდა, ეს ასე არ გამოდის. იმიტომ, რომ ჩვენ გვახსოვს ვალერი ზალუჟნის ფიგურა [უკრაინის შეიარაღებული ძალების ყოფილი მთავარსარდალი], თავის მხრივ, ბევრ ინოვაციას ეყრდნობოდა, მაგრამ იქაც იყო ასეთ ტრადიციონალისტებსა და  შედარებით მოდერნისტებს შორის დაპირისპირება.

საქმე თვითონ ზელენსკიში არ არის მხოლოდ, ეს არის მოცემულობა, როდესაც უმეტესად ომის დროს იჩენს ხოლმე თავს. ომის დროს ხშირია, როდესაც ორი, სამი დინება არსებობს. შეიძლება ეს დინებები იყოს ასეთი, რომ ვიღაც ამბობს, რომ სხვა, საზღვაო ძალებზე გავაკეთოთ აქცენტი, ვიღაცა- სახმელეთოზე, ვიღაცა- საჰაეროზე, მაგრამ შეიძლება იყოს ომის მიდგომებში სხვაობა, რომელსაც თავისი კლანის წევრები ეყოლება. შენ როდესაც ლიდერი ხარ, შენი აქცენტი არის, რომ დააბალანსო მანამ, სანამ შეგიძლია და ბოლოს მიიღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც ყველაზე ნაკლებად დაგაზიანებს, როგორც პოლიტიკურად, ისე, მით უმეტეს, სამხედრო თვალსაზრისით.

წარმოიდგინეთ, სირსკის ცვლილება რომ მომხდარიყო უფრო სწრაფად და მოდერნული ტიპი ეპოვათ, მიხაილო დრაპატზე არ მაქვს საუბარი, რომელიც სახმელეთო ძალების სარდალია და ძალიან დიდი ავტორიტეტი აქვს, ძალიან ძლიერი და კარგი ფიგურაა, მაგრამ სრულიად ახლებური ადამიანი რომ წამოეწია წინ, შეიძლება ამას მოჰყოლოდა გარკვეული შეფერხებები. იმიტომ, რომ იქ ახალი ფიგურები უნდა დაინიშნოს, ახალ-ახალი გენერლები, ახალი პოლკოვნიკები, ახალი კაპიტნები და ასე შემდეგ, რასაც მთელი იერარქიული ცვლილება დასჭირდებოდა. სავარაუდოდ, ეს საკითხი აირიდა თავიდან ზელენსკიმ და აქცენტი გააკეთა ისეთ რამეზე, რომ პოლიტიკურთან ერთად ერთგვარი სამხედრო კმაყოფილებაც ყოფილიყო. ტრადიციონალისტი სამხედროების მიმართულების წინააღმდეგ არ წავიდა. მოდერნისტებს მაინც შეეწყობათ ხელი. ისე არ მინდა,  გავიგოთ, რომ მოდერნისტებს, საბოლოო ჯამში, უარი ეთქვათ.

—  თქვენ ახსენეთ ზალუჟნის მაგალითი, ანუ ჩვენ უკვე ნანახი გვაქვს უკრაინაში მთავარსარდლის შეცვლა ომის პირობებში. თუ ზელენსკი სირსკისაც მოხსნიდა, არც ეს იქნებოდა პირველი შემთხვევა. რა განსხვავება იქნებოდა ამ შემთხვევაში ზალუჟნის მოხსნასა და სირსკის გაშვებას შორის? ახლა რატომ ვერ შეძლებდა, მთავარსარდალი შეეცვალა?

—  როდესაც მოხდა ზალუჟნის ჩამოშორება და სირსკის წინ წამოწევა, ისედაც ტრადიციონალისტი, კარგად გამჯდარი ფიგურის დაწინაურება იყო, რომელსაც ჰყავდა ძალიან აქტიური სამხედრო საყრდენი და ჰქონდა ავტორიტეტი. სირსკის ცვლილება ახლაც შეიძლება მოხდეს, ანუ არასწორია ვთქვათ, რომ ის შეუცვლელი ფიგურაა. სრულიად შესაძლებელია სირსკის ცვლილება, ოღონდ ვისით? აქაც თუ ჩვენ ვიტყვით, რომ მაგალითად, აი, ტრადიციონალისტი, სამხედრო კარიერისტი გენერალი, რომელმაც ძალიან დიდ წარმატებას მიაღწია, მიხაილო დრაპატისნაირი ფიგურა რომ წამოწიონ წინ, ძალიან ახალგაზრდაა, სამხედრო სახმელეთო ძალების სარდალია, მისნაირი ფიგურა ძალიან კარგი იქნებოდა. ამის წინააღმდეგ არავინ არ წავიდოდა, მაგრამ ის არ არის ფედოროვისნაირი კადრი.  ფედოროვისნაირი კადრი აქცენტს არ აკეთებს ცოცხალ ძალაზე, ის მთლიანად მოდერნისტებზე აკეთებს აქცენტს. ამიტომაც ასეთი ადამიანის პოვნა ცვლის თავად არა სტრუქტურას, არამედ სისტემას, თუ როგორ უდგება ის ომს და მის მიმდინარეობას. ამიტომაც მისნაირი ფიგურა გამოიწვევდა მერე მთელი ამ ჯაჭვის ცვლილებას გენერალიტეტშიც.

სპეციალური ტერმინი არსებობს, თავად რუსები ხმარობენ და ეს სლავურ სამყაროში, უკრაინაშიც გავრცელებულია, ტერმინი „ლამპარტნიკი“. „ლამპარტნიკური“ გენერლები დამამცირებელი ტერმინია და ასე მოიხსენიებენ ტრადიციონალისტ გენერლებს, რომლებზეც მიიჩნევენ, რომ არასწორედ წარმართავენ და მათთვის ადამიანის სიცოცხლეს მნიშვნელობა არ გააჩნია. ამიტომაც ტრადიციონალისტები აკრიტიკებენ ხოლმე მოდერნისტებს, რომ ისინი ილუზიებსა და ოცნებებში ცხოვრობენ, რომ თითქოს ტექნოლოგიები ბოლომდე ჩაანაცვლებს. თუმცა, ამასთან, ძალიან მნიშვნელოვანი იყო პიარული საკითხიც. პიარის ნაწილში ძალიან მაგრად იმუშავა უკრაინის მოდერნიზების ამბებმა, რომ აი, უკრაინამ როგორ მოდერნულად შეძლო მოწინააღმდეგის ბანაკების დაკავება ისეთი აპარატებით, რომელსაც ადამიანები არ მართავდნენ და ასე შემდეგ, რამაც მოდერნისტების წონა ძალიან გაზარდა, მაგრამ, მეორე მხრივ, ტრადიციონალისტები ძალიან ნათლად ამბობდნენ, რომ თუკი ჩანაცვლება მოხდება, მაშინ სისტემა უნდა შეიცვალოს შიგნიდან. სისტემის ცვლილება ჯარის შიგნით, ახალ-ახალი ადამიანებით, ახალ-ახალი კონცეფციით, ახალ-ახალი ხედვებით ძალიან დიდი რისკი იქნებოდა და ზელენსკიმ ეს რისკი, მე ვერ ვიტყოდი, რომ ვერ გაწია, უფრო არ გაწია, იმიტომ, რომ არ იცის, შიგნით რა შედეგი დადგება ამით.

— უკრაინის დასავლელი პარტნიორები ყოველთვის განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდნენ თავდაცვის უწყებაში გამჭვირვალობასა და რეფორმებს. როგორ შეიძლება იმოქმედოს ამ შიდა დაპირისპირებამ, პოპულარული მინისტრის გადაყენებამ და ქუჩის პროტესტმა დასავლეთის მხარდაჭერაზე? 

— დასავლეთი მხარს უჭერს არა მხოლოდ უკრაინას, არამედ საკუთარ უსაფრთხოებასაც. ესეც ძალიან ნათლად უნდა ვთქვათ, ანუ უკრაინის დაცემა თავად დასავლეთისათვის გამოიწვევს პრობლემების შექმნას. ამიტომაც აქ ისე არ უნდა შევხედოთ ჩვენ, რომ თითქოს დასავლეთი მარტო ზელენსკის, როგორც ფიგურას, ისე ეხმარება და ეს რაღაც პერსონალურია მხოლოდ და მხოლოდ. მე ვიტყოდი, რომ პირიქით, ეს არის უფრო მეტად მათივე ინტერესებიდან გამოსული საკითხი, მაგრამ, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვანი არის მათი რჩევები და მათი ხედვები, როგორიც არ უნდა იყოს.

როდესაც დასავლეთში პრორუსული ძალები აკრიტიკებენ ხოლმე უკრაინას, როგორც კორუმპირებულ, ჩაკეტილ სახელმწიფოს, სადაც ახალი ინოვაციები და თავისუფლება არ არის, მათ უპირისპირდებიან ხოლმე, რომ აი, ახალი ტიპები არიან ახლებური ხედვებით. ალბათ, გამოიყენებენ ზოგიერთები ამას უკრაინის დისკრედიტაციისთვის და იტყვიან, რომ აგერ ხომ ვხედავთ, ინოვატორი ადამიანები მართლაც ჩამოაშორეს და ეს დააზიანებს უკრაინის ინტერესებს. მე დარწმუნებული ვარ, ზელენსკის გააზრებული ექნებოდა ეს ყველაფერი, იმიტომ, რომ შეუძლებელია ჩვენ ვთქვათ, რომ ზელენსკის არ ესმის, რა გადაწყვეტილება მიიღო, მას ძალიან კარგად ესმის. საბოლოო ჯამში, ზელენსკი, როგორც ჩანს, ლავირებს. ის ცდილობს შიგნით ხან ერთ მხარეს გადაიხაროს, ხან მეორე მხარეს და დასავლეთის მხრიდან ძალიან ბევრ რამეზე ხდება თვალის დახუჭვა. დასავლეთმა შეიძლება ძალიან ბევრი რაღაცა გააკრიტიკოს, ზოგიერთი რაღაცა უფრო მეტად დახურულ კარს მიღმა თქვას, მაგრამ ის, რომ ამის გამო რაღაცა შეიცვლება, ვიტყოდი, რომ არა, იმიტომ, რომ დასავლეთი იბრძვის პირველ რიგში საკუთარი ინტერესების გამო.

— ვოლოდიმირ ზელენსკიმ თავდაცვის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად ევგენი ხმარა წარადგინა, რომელიც უსაფრთხოების სამსახურიდან მოდის. ზელენსკის თქმით, ამ ადამიანს „ტექნოლოგიური დარტყმითი ოპერაციების“ გამოცდილება აქვს. რამდენად ლოგიკურია ეს როტაცია და შეძლებს თუ არა უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი ხელმძღვანელი, დააბალანსოს ურთიერთობა გენერალურ შტაბთან?

— რთული სათქმელია. მე მგონი, ჯერ ნაადრევია მაინც, ჩვენ რომ ვლაპარაკობთ. თუმცა მნიშვნელოვანია ეს ტექნოლოგიური საკითხები. ალბათ, სწორედ ამით ხდება ერთგვარად რაღაც კომპრომისული ფიგურის პოვნა, რომელიც ნაკლებ კონფლიქტს გამოიწვევს, საკუთარ მოდერნულ დოქტრინას კვლავ გააგრძელებს, ოღონდ ისე, რომ ტრადიციონალისტებთან გარკვეულწილად შიდა დაპირისპირებაში არ მოვა და რაღაც პოლიტიკურ მასობრივ ცვლილებას არ გამოიწვევს.

ზელენსკის ნებისმიერი გადაწყვეტილება ჩვენ ცოტა ემოციურად არ უნდა შევაფასოთ. მე ვფიქრობ, რომ ზელენსკისათვის ახლა ერთადერთი პრიორიტეტი არის ურთიერთობების შიგნით ნორმალიზება და თან ომის კურსის იმგვარი გაგრძელება, რომ ზიანი არავის არ მიადგეს. აქედან გამომდინარე ამ საკითხში თითოეული ფიგურის შემოყვანა, პრინციპში, მიანიშნებს იმის მცდელობას, რომ იპოვონ რაღაც კომპრომისული, რომელიც ყველა მხარის ინტერესს დააკმაყოფილებს.

— ფედოროვის მიმართ კრიტიკის ერთ-ერთი მთავარი საგანი ის იყო, რომ მან ვერ განახორციელა დაპირებული მობილიზაციის რეფორმა. რამდენად კრიტიკულია ახალი მინისტრისთვის ამ რეფორმის სწრაფად გატარება და ხომ არ გაართულებს პროცესს ის საზოგადოებრივი უკმაყოფილება, რომელიც ფედოროვის გადაყენებას მოჰყვა?

—  ეს არის, ალბათ, ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო საკითხი. როდესაც მობილიზაციის საკითხში მთელი პოლიტიკური ელიტაა ჩართული და ამაზე ღიად მიდის საუბარი,  ესე იგი პრობლემა ნამდვილად დგას და ეს არ არის მხოლოდ ერთეული სამხედრო საკითხი. ეს პრობლემა ვერ გაქრება ვერსად. როდესაც უკვე იმაზე იყო საუბარი, რომ მოდერნული ტექნოლოგიები ჩაანაცვლებს ადამიანურ ფაქტორს, რაც ჩემი აზრით გადაჭარბებულია, ახლო მომავალზე მაქვს საუბარი და არა შორეულზე,  ეს უკვე იმაზეც მიანიშნებდა, რომ საზოგადოებას ამის დაჯერება და წინ წამოწევა სურს.

საზოგადოება ამბობს, რომ ამდენ ადამიანზე დაყრდნობას სჯობს ტექნოლოგიებსა და შორეულ დარტყმებზე გავაკეთოთ აქცენტი, შორეულ გამოფიტვასა და ასიმეტრიულ ომზე. დიდი ალბათობით, გაწვევის მცდელობები იქნება უფრო მეტად დასალაგებელი და ახალ სახეებს ამის მცდელობა ექნებათ, ამაზე ორი აზრი არ არსებობს.

თუმცა, მე ვფიქრობ, რომ მაინცდამაინც ეს არ იყო ფედოროვის გაშვების მთავარი მიზეზი, არამედ იყო ზეპირი საფუძველი, მაგრამ არა გადამწყვეტი. თუმცა ეს პრობლემა დგას. ამის აღმოფხვრის მცდელობებიც იქნება, მაგრამ სრული მოგვარება ამ საკითხის ან რაღაცა იდეალურ ნიშნულზე გასვლის მე პირადად არ მჯერა იმიტომ, რომ აქ სისტემის საკითხია უკვე, რომელიც თავის მხრივ ძალიან სერიოზულ გამოწვევებსა და მათ შორის კორუფციულ პრობლემებსაც აწყდებოდა წლების განმავლობაში.

— პროტესტს, რომელიც ფედოროვის გაშვებამ გამოიწვია, პროპაგანდისტული მედია, მათ შორის საქართველოშიც, უკონტექსტოდ აშუქებს. რეალურად, როგორ უნდა შევხედოთ უკრაინაში მიმდინარე პროცესებს?

— ეს ხალხი გამოდის ქუჩაში არა ვინმეს წინააღმდეგ, არამედ გამოდის იდეის მხარდასაჭერად. იმ იდეის მხარდასაჭერად, რომ ისინი ომს კი არ ეწინააღმდეგებიან, ისინი ომის კონკრეტული მიდგომის მხარდამჭერი არიან. ისინი ამბობენ, რომ მეტი მოდერნულობაა საჭირო რუსეთის დასამარცხებლად. ამ ხალხს, ვინც გამოდის ქუჩაში, ომში რუსეთის დამარცხების ხილვა უნდა სწრაფად. სხვადასხვა კონცეფციას უჭერს აქ ხალხი მხარს. ნაწილს მიაჩნია, რომ ეს შეიძლება იყოს ტრადიციული მეთოდებით, ქუჩაში გამოსულ მოსახლეობას მიაჩნია, რომ ეს მოდერნულად უნდა მოხდეს, მაგრამ, რაც მთავარია, ეს ხალხი აზრს გამოხატავს მშვიდობიანად, ომის ან სამხედრო მიმართულების წინააღმდეგ და თავდაცვითი ომის წინააღმდეგ ან პრეზიდენტის წინააღმდეგ კი არ გამოდის ვინმე, არამედ ისინი ფიქრობენ, რომ ომის ტრადიციულმა მეთოდებმა შეიძლება მეტი მსხვერპლი გამოიწვიოს და ნაკლებ ეფექტიანი იყოს, ვიდრე ახალი მეთოდები. მხოლოდ ეს არის საკითხი და ეს მიანიშნებს საკმაოდ ღირსეულ მდგომარეობას, იმიტომ, რომ მოსახლეობას აქვს გააზრებული, თუ რას უჭერს მხარს. არცერთი მხარე არ არის საკუთარი ქვეყნის წინააღმდეგ გამომსვლელი, არცერთი მხარე არ ემხრობა კაპიტულაციას, პირიქით, შეიძლება აღმოჩნდეს კიდეც, რომ ფედოროვის მხარდამჭერი მოსახლეობა, ტექნიკურად თუ შევხედავთ, რუსეთის უფრო სიღრმეში დარტყმას და უფრო სიღრმიდან დამარცხებას ემხრობოდა, ხოლო ტრადიციონალისტები უფრო მეტად ფრონტის ხაზზე უშუალო გამოფიტვას და უშუალო დარტყმას ემხრობიან. ძალიან რომ გავამარტივოთ და განვაზოგადოთ, შეიძლება ეს იყოს მხოლოდ და მხოლოდ, ამიტომაც აქ რაღაცა უკონტექსტოდ ვიღაცის წინააღმდეგ გამოსვლა ან პრეზიდენტის კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება, ასეთი რამ არ ხდება.

თუმცა ის საკითხი შეიძლება აღვნიშნოთ, რომ მიუხედავად იმისა, ერმაკი ადმინისტრაციაში აღარ არის, მისი მსგავსი ფიგურები და მისი გავლენები შეიძლება ისევ არსებობდეს ზელენსკის ადმინისტრაციაში და ეს ვიღაცებს არ მოსწონთ. რა თქმა უნდა, ესეც მოცემულობაა და ეს ძალიან ბუნებრივი პროცესია, იმიტომ, რომ ყველას ყველაფერი ვერ მოეწონება.

კითხვები რომ არსებობს, მით უმეტეს, კონტექსტუალურად რომ ავიღოთ, უკრაინა იყო ერთ-ერთი ყველაზე კორუმპირებული ქვეყანა, მან ახლახან დაძლია ეს საკითხი და ომში ვერ დაძლევს ბოლომდე, გამორიცხულია, ამას სჭირდება ათწლეული და ამ კონტექსტშიც კი, რომ ხდება, ასე ვთქვათ, ხალხის გამოსვლა და ცვლილებების მხარდაჭერა, ეს იმის მანიშნებელია, რომ საზოგადოებას გააზრებული აქვს, თუ რას უჭერს მხარს და რას ემხრობა. ეს არ არის ვინმეს წინააღმდეგ, ეს არის უბრალოდ იდეის მხარდასაჭერად აქციები.

— თუმცა, რამდენად დამამზიანებელია ომში მყოფი ქვეყნისთვის ასეთი შიდა კონფლიქტების საჯარო სივრცეში გადმოტანა?

— ეს ცალსახად პრობლემაა. არ აქვს მნიშვნელობა, ვის გამო და რის გამო იქნება, უბრალოდ რომ პოლიტიკური ტემპერატურა თუნდაც მცირედით მოიმატებს, ეს უკვე მნიშვნელოვანია მათთვის, არა მარტო პროპაგანდისთვის. შიგნით როდესაც რაღაც ისე ვერ მიდის და პრობლემები იქმნება,  მოწინააღმდეგეს ეს ძალიან აწყობს და მისთვის ძალიან სასარგებლოა პროპაგანდისტულადაც და ისედაც, რადგანაც ყურადღება სამხედრო საკითხებიდან გადადის უფრო შიდა საკითხებზე, რაც ყოველთვის მოწინააღმდეგეს აწყობს.