ნინო ქათამაძე: „50 წლის ვხდები, არადა მითხრეს, რომ 30 წლამდე ვიცოცხლებდი“ ეტლით მოსარგებლე ქალის სასწაულებით სავსე ცხოვრება

„სარკე“, რუსუდან ადვაძე   

ნინო ქათამაძე „სარკეს“ თავის დაუჯერებელ და სასწაულებით სავსე ცხოვრებაზე უყვება. ეს ის ქალბატონია, რომელმაც ცოტა ხნის წინ სოციალურ ქსელში დაწერა:  „სპინალური კუნთოვანი ატროფია _ ამ დიაგნოზმა ბავშვობა წამართვა, სულიერად ძლიერს გარეგნულად არასოდეს მეტყობოდა შინაგანი წვა, დუღილი, შიში მომავლისა. მეც ვცდილობდი, სხვა ბავშვებს არ ჩამოვრჩენოდი, დავრბოდი მათთან ერთად, რა ძალასაც ეს საშინელი სენი მაძლევდა, თუმცა საღამოს სხვა ბავშვებისგან განსხვავებით ორივე მუხლი გადაღვლეპილი მქონდა, ხშირი დაცემით მუხლის ძვალი მტკიოდა. მაშინ ჯერ კიდევ ბავშვური გააზრებითა და სიამაყით, ყოველ დაცემაზე ფეხზე ვდგებოდი, წელში გამართული ისევ დავედევნებოდი ჩემს თანატოლებს, არ ვიტყობდი, რომ მათგან განსხვავებით მთაზე ასვლა არ შემეძლო“.

ნინო ქათამაძე 22 წლის ასაკიდან ეტლში ზის. ამბობს, ცხოვრებამ მძიმე ჯვარი არგუნა, რომელსაც ღირსეულად ეზიდება. ტყიბულში დაბადებულ და გაზრდილ გოგონას 2014 წელს მედიის განვითარების ფონდის მიერ ჩატარებულ  კონკურსზე „ლიდერი ქალის“ ტიტული მიანიჭეს, 2019 წელს „შთამაგონებელი ქალის პორტრეტი“ უწოდეს, 2024 წელს კი საქართველოს წარმატებული ადამიანების დაჯილდოების ცერემონიაზე, ,,პერსონა 2024″ გახდა.

მას 4 წლის ასაკში დაუსვეს მძიმე დიაგნოზი _ სპინალური კუნთოვანი ატროფია. ეს პროგრესირებადი ნეიროკუნთოვანი დაავადებაა და კუნთების ატროფიას იწვევს ან მასთან დაკავშირებულ გართულებებს. ნინო ახლა სხვა შშმ პირებისთვის, იმ ბავშვებისთვის იბრძვის, რომლებიც დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიით არიან დაავადებული და მათი მშობლები ხელისუფლებას წამალს სთხოვენ, რომელმაც პატარებს სიცოცხლე უნდა გაუხანგრძლივოს.

ნინო ქათამაძე:

_ 4 წლიდან დამეტყო, რომ რაღაც მჭირდა. როგორც დიუშენის კუნთოვანი დისტროფია, ესეც ადრეულ ასაკში ვლინდება. 4 წლის ვიყავი, იხვისებრი სიარული რომ დამეწყო. მშობლებმა უამრავი კვლევა ჩამიტარეს და დაადგინეს ჩემი დიაგნოზი. დამიწყეს მკურნალობა. წელიწადში ერთხელ ჩამოვდიოდი თბილისში, მაწვენდნენ სტაციონარში. ურეკში დავდიოდი ყოველ წელს, რადგან ასეთი რეკომენდაცია მქონდა. ასევე დანიშნული მქონდა სხივები, მაგრამ სხივები ვერ აიტანა ჩემმა ორგანიზმმა. საერთოდ წამლები ნეგატიურად მოქმედებდა ჩემზე.

მაშინ ის წამლები არ არსებობდა, რაც დღეს მდგომარეობას აუმჯობესებს, მაგრამ აუცილებელი იყო მასაჟები, ურეკი, ვიტამინები და ა.შ., რომ ორგანიზმი გაძლიერებულიყო. ლენინგრადშიც ვიყავი და ჩინური ნემსებით ვმკურნალობდი. ხომ წარმოგიდგენიათ, ჩემს მშობლებს მაშინ რად დაუჯდათ ჩემი ეს მდგომარეობა… ყველაფერს აკეთებდნენ.

ჩემი ისტორია სწორედ ამით არის გამორჩეული, რომ ბრწყინვალე მშობლები მყავდა. იმ დროს მშობლების უმრავლესობა მალავდა ასეთ შვილებს. არ გამოჰყავდათ გარეთ, ბლოკავდნენ ყველაფერისგან. მე კი ჩვეულებრივი სკოლა დავამთავრე და ჩვეულებრივი განვითარების ადამიანის ცხოვრებით ვიცხოვრე.

რაღაც სხვა, არაამქვეყნიური ძალა მაძლებინებდა სულის ტკივილს, მეხიდებოდა ტანჯვის სიმსუბუქეში. ეს ის პერიოდი გახლდათ, როცა შშმ პირი ინვალიდი, უსარგებლო და მხოლოდ კარჩაკეტილი ცხოვრებისთვის განწირული იყო.

ბუნებით ძალიან ამაყი ვიყავი. ჩემი ნაკლი რომ დამემალა, ძალიან კარგად ვსწავლობდი. ყოველთვის ემოციური ვიყავი და დღემდე ასე ვარ. მაგნიტივით ვიკრებდი ჩემ გარშემო ადამიანებს. მეგობრების დახმარებით მათზე ხელჩაკიდებული დავდიოდი.

თავიდან სკოლაში ჩვეულებრივად დავდიოდი, მაგრამ მე-8 კლასში რომ ვიყავი, არ დამავიწყდება ის რეაქცია და სტრესი. თანატოლებთან ერთად კინოში გახლდით, მოულოდნელად ჩამეკეცა ფეხები და დავეცი. ხომ წარმოგიდგენიათ, ამ ასაკში გამოპრანჭული რომ ხარ და ასეთი რამ დაგემართება…

წამოვდექი ნელ-ნელა, ვეცადე, არ შემტყობოდა და გავაგრძელე გზა. ამის შემდეგ ნელ-ნელა დამეტყო ჩემი ავადმყოფობა ქვედა კიდურების დამძიმებით. ერთი არასწორი ნაბიჯი და მუხლები მეკვეთებოდა.

სკოლა ისე დავამთავრე, ჩემი ფეხით დავდიოდი სულ, თანდათან უფრო და უფრო ნელა, კედელ-კედელაც… ნელ-ნელა დაიწყო კუნთების მოდუნება.

ვხედავდი, რომ სხვა ბავშვებისგან განვსხვავდებოდი. მინდოდა მათთან ერთად სირბილი, თამაში, მაგრამ ვგრძნობდი, რომ ეს ფიზიკურად შეუძლებელი იყო. ამიტომაც დიდი აქცენტი გავაკეთე განათლებაზე და ეს იყო ჩემი ყველაზე დიდი პლუსი, რასაც ცხოვრებაში მივაღწიე. ოქროს მედალზე დავამთავრე სკოლა. სკოლაში არასოდეს არავის უგრძნობინებია, რომ მე ვინმესგან განსხვავებული ვიყავი. პედაგოგებიც და მოსწავლეებიც სულ გვერდით მედგნენ. პოზიტიური დისკრიმინაციაც არ არის კარგი. ეს იმას ნიშნავს, რომ შენ უფრო მეტს გეფერებიან, რაც მოქმედებს შენზე.

აუცილებლად უნდა ჩამებარებინა უმაღლეს სასწავლებელში. დიდად მასწავლებლებშიც არ მივლია, ჩემი ნიჭითა და უნარით ჩავაბარე მაშინ პირველივე წელს უმაღლესში. მაშინ ასე არ იყო, ახლა რომ ეროვნული გამოცდებია და ძალიან რთული იყო უმაღლესში მოხვედრა. ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი დავამთავრე. ქუთაისში ბინა არ მქონდა და ტყიბულიდან უნდა მევლო.  ვიქირავეთ ბინა.

ჩემით დავდიოდი მაშინ ფეხზე, მაგრამ თუ ხელს არ მომკიდებდა ვინმე, ვერ მივიდოდი დანიშნულების ადგილზე. მაშინვე გავიჩინე მეგობრები და ჩემს მშობლებს უთხრეს, რომ ისინი იქნებოდნენ ჩემთან. სტუდენტობა გავიარე ისეთი სასწაულით იმ გოგონებთან ერთად… დღეს ნათელმირონობა გვაკავშირებს ერთმანეთთან, 15 ნათლული მყავს. იმ გოგონებთან ერთად დავდიოდი და წითელ დიპლომზე დავამთავრე უნივერსიტეტიც.

უნივერსიტეტი რომ დავამთავრე, ჩემი ცოდნის რეალიზება ხომ უნდა მომეხდინა… სკოლები არაადაპტირებული იყო მაშინ და ვერ ვიმუშავებდი. დავიწყე აბიტურიენტების მომზადება. 22 წლის ვიყავი, სამი აბიტურიენტი რომ ავიყვანე. სამივემ უმაღლესი ქულა მიიღო გამოცდებზე.

ჩემი ცხოვრება სასწაულებით არის სავსე. ახლა 50 წლის ვხდები, არადა მითხრეს, რომ მაქსიმუმი 30 წლამდე ვიცოცხლებდი. იცით, როგორი ვარ? ჯერ ვწყვეტ და მერე ვფიქრობ. თავს ვუსვამ ხოლმე კითხვას: ნინო, რას აკეთებ? მაშინ არ მინდოდა, ვინმეს გაეგო, რომ შშმ პირი ვიყავი. ვფიქრობდი, რომ ვთქვა, შშმ პირი ვარ, იქნებ არ მომიყვანონ ბავშვი-მეთქი და ვცდილობდი, ეს დამემალა მანამდე მაინც, სანამ თავს დავიმკვიდრებდი.

_ ეტლით სარგებლობა რა ასაკში მოგიწიათ?

_ 23 წლის გოგონა გავხდი ეტლის ტყვე… 22 წლის ვიყავი, თბილისში ჩამოვედით მორიგ კვლევებზე. საავადმყოფოს ეზოში რომ შევედით, ჩავიკეცე… უკვე ძალიან მიჭირდა სიარული. საავადმყოფოდან მაშინვე ეტლი გამოიტანეს. ეტლი რომ დავინახე, ისტერიკა დამემართა. ბოლო ხმაზე, არაადამიანურად ვყვიროდი. მამაჩემმა 22 წლის გოგო ხელში ამიყვანა და ასე შემიყვანა ექიმთან _ გაიტანეთ ეტლი, მე ავიყვან ხელშიო.

ჩამიტარეს ყველა საჭირო პროცედურა და ამ დროს ექიმი ამბობს, შენ კიდევ კარგად ხარ, ეტლის მომხმარებელი თუ იქნები, ეს შენთვის ბედნიერება იქნება, შენი დიაგნოზის მქონე ადამიანები 30 წელზე მეტს ვერ ცოცხლობენო. ამ დროს ჩემი მშობლების ცრემლიანი თვალები წარმოიდგინეთ… მე კი გავიცინე!

გავიცინე, იცით, რატომ? ექიმსაც კი გაუკვირდა ჩემი ძალა, სკამზე რომ დავჯექი და ხერხემალი მივაყრდნე. ჩემზე მისმა ნათქვამმა, რა თქმა უნდა, იმოქმედა, მაგრამ ჩემი მშობლები რომ დამშვიდებულიყვნენ, სიცილი დავიწყე და ვუთხარი, თქვენ არ იდარდოთ, 30 წელზე მეტსაც ვიცოცხლებ და წარმატებულიც ვიქნები-მეთქი. ჩემივე ნათქვამმა მომცა დიდი ძალა!

ექიმი მედიკამენტებს თვლიდა, ამ წამლებს თუ არ დალევ, ვერ იცოცხლებო. მე კი პროტესტი გამოვაცხადე და არც ერთი ტაბლეტი წამალი არ დამილევია 22 წლიდან დღემდე. ისეთი წლები იყო, არც რეაბილიტაცია ფინანსდებოდა და არც არაფერი და მეც არაფერი გამიკეთებია.

_ თქვენი დაავადება არ პროგრესირებდა?

_ კი, მაინც პროგრესირებს, მაგრამ მე სხეულის ყველა კუნთში მაქვს დღემდე შეგრძნება. ეს დაავადებები ასეა _ სისუსტე იწყება ქვედა კიდურებიდან და ადის ზემო კიდურებზე, რაც ადუნებს ყველაფერს. ჩემი ამჟამინდელი მდგომარეობა კი საერთოდ სასწაულია. იმ ექიმის გამოწერილი წამლები რომ დამელია, შინაგანი ორგანოები ალბათ აღარც მექნებოდა.

იცით, ეტლის საჭიროება რამ დააჩქარა? 2001 წელს 24 წლის ვიყავი, ჩემი დის ქორწილი რომ იყო. მიყვარს პრანჭიკელობა და ქორწილში საკმაოდ თხლად მეცვა. შემცივდა და სწორედ ამ სიცივემ დააჩქარა ჩემი ეტლში ჩაჯდომა. ჩემი დის ქორწილის შემდეგ ფეხზე აღარ ავმდგარვარ. მეორე დღეს ეტლის მომხმარებელი გავხდი.

რა არ გადამიტანია… ეტლით პირველად რომ გარეთ გამოვედი, რაც მაშინ იშვიათი იყო, როგორი „კომპლიმენტი“ არ მიმიღია. მაგალითად, რა ლამაზი გოგოა და რა ცოდოაო, ასე რატომ გაგაუბედურა ღმერთმაო… ამ ბოლო დროს ერთი კაცი მეუბნება, რა ლამაზი ქალბატონი ხართ და ვინ დაგწყევლათო.

ყოველთვის მაღალქუსლიანი ფეხსაცმელი მაცვია. ჯერ ერთი, ასე ფეხი ლამაზად ჩანს და თან ვეყრდნობი, რაც ჩემთვის უფრო კომფორტულია. ერთი მეუბნება, ვერ დადიხართ და მაღალქუსლიანი ფეხსაცმელი რატომ გაცვიათო.

ჩემთვის ადამიანთა დამოკიდებულება იყო დამთრგუნველი, თორემ ეტლის მიმართ პროტესტი კი არ მქონდა. ძალიან რთული იყო ამ ყველაფრის გადალახვა, მაგრამ საკუთარ თავს ვძლიე. ვიფიქრე, რომ ჩემი ბედის მჭედელი მე ვიყავი. აღარ დავემალე საზოგადოებას. 2002 წელს ჩამოვედი თბილისში საცხოვრებლად და მას მერე ვამზადებ აბიტურიენტებს.

პერიოდულად შშმ პირთა ორგანიზაციებში ვმუშაობდი. შშმ აქტივისტიც ვარ და შშმ პირთა ქსელის წევრიც. ყველანაირად ვცდილობდი, შშმ პირთა უფლებები დამეცვა. მათთან დაკავშირებული სტერეოტიპები რომ როგორმე გამექარწყლებინა, დავიწყე სხვადასხვა აქტივობები. მაგალითად, ბავშვები წლის ბოლოს მიმყავს ექსკურსიაზე.

მხოლოდ თბილისში კი არა, ყაზბეგშიც ვარ ნამყოფი, ყინწვისშიც, სხვა მაღალმთიან ადგილებშიც. თავიდან შინაგანი ემოცია მქონდა, მაგრამ მომავალი თაობა სულ სხვანაირად აზროვნებს. ჰაერში დამაფრენენ თავიანთი შეხედულებებით. თან მათი ცნობიერებაც ხომ მაღლდება?!

ჩემთან ბავშვები სხვანაირები მოდიან და სხვანაირები მიდიან. მეგობრულიც ვარ და მომთხოვნიც. ყველა უმაღლეს ქულაზე აბარებს გამოცდებს და ვინც მიცნობს, იცის ეს ყველაფერი.

ოჯახში ვართ მე, დედ-მამა და ჩემი და. დედა 74 წლის არის ახლა და ის მივლის მე, 50 წლის გოგოს. ჩემ გამო მსხვერპლი გაიღეს. ტყიბულში თავის დამკვიდრება ძალიან რთული იყო, რადგან იქ ცნობიერება უფრო დაბალი იყო და კიდევ უფრო მეტად გამიჭირდებოდა, ვერ მოვახდენდი ადაპტაციას.

_ 30 წლამდე სიცოცხლის დიაგნოზი, წამლების არმიღება და საშინელი დაავადება… რამ გიხსნათ?

_ დღემდე არ მგონია, რომ ვერ გავივლი. შინაგანი შეგრძნება მაქვს ისეთი, რომ მოვა დღე და გავივლი. ყოველდღე საოცარი იმედითა და მოტივაციით ვარ სავსე. ღმერთი ისეთ სიურპრიზებს მიგზავნის ყოველდღე… ტაძრის მრევლი გახლავართ.

ბავშვებთან დავდივარ, რომლებსაც ასეთი ან მსგავსი დაავადება აქვთ და მათაც ეუბნებიან, რომ 22-30 წლამდე იცოცხლებენ. ვეუბნები, შემომხედეთ, მე 50 წლის ვარ-მეთქი. ეს მათთვის დიდი მოტივაციაა!

ჩემი დაავადება ხომ რთულია და დიუშენის კიდევ უფრო რთულია. ისიც იწყება ქვედა კიდურებიდან, ადის ზედა კიდურებზე და სასუნთქ მილებს კეტავს. რასაც ისინი მეუბნებიან, ეს ყველაფერი საკუთარ თავზე მაქვს გადატანილი, მაგრამ სუნთქვის უკმარისობა ამ დაავადებას არ აქვს.

_ ტკივილი ახლავს ამ დაავადებას?

_ არა. ერთი ეგ არის, რომ ვერ დავდივარ. უნდა გადამსვან საწოლზე ან მანქანაში, მე ვერ ვახერხებ გადასვლას, ვერც საჭირო ოთახში შევდივარ ჩემით… ვზივარ სკამზე, ხელების მოძრაობა და გონებრივი მუშაობა არ მიჭირს.

ვფიქრობდი კიდეც, რომ გადამემოწმებინა ჩემი დიაგნოზი. 4 წლის წინ გერმანიაში გავაგზავნე ჩემი სისხლის ანალიზი და მომივიდა პასუხი, მშობლების გენეტიკა უნდა გამოვიკვლიოთო, რაც საკმაოდ დიდ თანხებთან იყო დაკავშირებული და აღარაფერი გამიგზავნია. კი ეწერა დასკვნაში, რომ ეს იყო სპინალური კუნთოვანი ატროფია, თუმცა კითხვის ნიშანი იყო დასმული, რადგან მშობლების გამოკვლევასაც ითხოვდნენ. სამივეს გვიწვევდნენ გერმანიაში, რაც ვერ შევძელით.

საზღვარგარეთ არასოდეს გავსულვარ. კი მეუბნებოდნენ, ისრაელში ან თურქეთში წასვლაზე, სადაც ღეროვანი უჯრედების გადანერგვასა და 30 000 ევროზე იყო საუბარი, რაც საკმაოდ რთული ამბავი გახლდათ. დღემდე ვფიქრობ ამ საკითხზე, არ დავნებებულვარ.

_ ისეთი ლამაზი ქალბატონი ხართ, სიამაყეს ალბათ სწორედ ეს გარეგნობაც გძენდათ…

_ დიახ, გეთანხმებით. ამაყი ვარ და არა _ ამპარტავანი. ყოველთვის ვცდილობდი, კარგი გარეგნობა მქონოდა, რომ ჩემი ნაკლი ჩემი გამომეტყველებით დამეფარა. გათამამებულიც ვარ. სადაც მივდივარ, ყველგან ყურადღების ცენტრში ვარ და იმიტომ კი არა, რომ შშმ პირი ვარ, არამედ იმიტომ, რომ საკუთარ თავს ვავლენ. მარტივად არასოდეს არაფრისთვის მიმიღწევია, მთელი ცხოვრებაა ვიბრძვი.

_ ოჯახის შექმნაზე არ ყოფილა საუბარი?

_ მყავდა თაყვანისმცემლები, მაგრამ ეგ თემა დავხურე. დღემდე მწერენ… მამაკაცებზე ცოტა გულგატეხილი ვიყავი და ვარ, რადგან ვფიქრობ, ცოტა მშიშრები არიან. ისინი ეძებენ ძლიერ ქალებს. მე კი ვარ ძლიერი ქალი, მაგრამ იმდენად ამაყი ვარ, ვინმეს რომ დაეჩრდილა ჩემი სიამაყე, ამას საკუთარ თავს ვერ ვაპატიებდი. კაცებს უყვართ, იქით რომ უვლიან და პატრონობენ. ქალები მთას გლეჯენ, ისეთი ჯანმრთელები არიან და მათ აქვთ პრობლემები.

მე ფინანსურად მუდამ დამოუკიდებელი ვიყავი. ბევრი არ მქონდა, მაგრამ მაინც. დღეს კი კარგად იცით, მამაკაცები ეძებენ ისეთ ქალებს, რომლებსაც მიეკედლებიან. ისეთი კაცი რომ გამოჩენილიყო, რომელსაც მივეყრდნობოდი და დავინახავდი, დამოუკიდებელი იყო ფინანსურად და ძლიერიც იყო, ალბათ უარს არ ვიტყოდი, მაგრამ ის, რომ გარკვეული ნაბიჯები საცდელად გადამედგა, ეს არ გამიკეთებია.

ბევრს უთქვამს და მათ შორის დედაჩემსაც, გადაგედგა ეს ნაბიჯი, შვილი გეყოლებოდა და გავზრდიდიო.

_ არ გყვარებიათ?

_ რა თქმა უნდა, მყვარებია. არ მინდოდა, ვინმეს ჩემი სიყვარული გაეთელა. მერჩივნა, მიუწვდომლად შემენახა ჩემი სიყვარული, ვიდრე ეს სიყვარული გათელილიყო და დანგრეულიყო. რატომღაც მეგონა, მამაკაცი ბოლომდე ვერ გამიძლებდა, რაც არ მინდოდა. შშმ პირებს კი არა, ჯანმრთელ ქალებს აქვთ ცხოვრებაში იმედგაცრუება.

_ ამ გენეტიკური დაავადების შემთვევაში და-ძმებსაც იგივე პრობლემა აქვთ ხოლმე. თქვენს შემთხვევაში როგორ არის?

_ ჩემი დაც ჯანმრთელია და მთელ სანათესაოში მსგავსი არავის არაფერი სჭირს. როგორც წესი, ბიჭებში უფრო ვლინდება ეს დაავადებები, მაგრამ ფაქტია, მე ვიტვირთე ეს ჯვარი და მგონია, რომ ღირსეულადაც ვატარებ. არ ვიცი, მე ის ნინო ქათამაძე ვიქნებოდი თუ ვერა, როგორიც ახლა ვარ. ბევრი რამ მასწავლა ჩემმა დავადებამ, სულ სხვა თვალით დამანახა სამყარო. თან ვერაფერი გავაკეთე ჩემი ჯანმრთელობისთვის, რადგან ამ ქვეყანაში ეს ყველაფერი მიუწვდომელი იყო. ჩემმა მშობლებმა კი ყველაფერი იღონეს ბავშვობის დროს, მაგრამ მერე მე ვთქვი ყველაფერზე უარი.

მე რომ ასეთი საშინელი გზა გავიარე, იმიტომ ვდგავარ დღეს დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიით დაავადებული ბავშვების გვერდით. ეს ბევრად მძიმე დაავადებაა.  ვიბრძვი მათთვის, რადგან მინდა, თუნდაც ოდნავ მაინც გაიუმჯობესონ ცხოვრება. რა თანხაც უნდა დაუჯდეს ეს სახელმწიფოს, აუცილებლად უნდა დააფინანსოს. იმედი ძალიან დიდი რამაა. შეიძლება წყალი დალიო ისეთი რწმენითა და იმედით, რომ განიკურნო.

_ წამალი, რომლის შემოტანასაც ითხოვენ დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიით დაავადებული ბავშვებისთვის, რამდენად ეფექტურია, გაქვთ ინფორმაცია?

_ ვიცი ორი ძმა ამ დაავადებით. ერთმა, რომელიც ამერიკის მოქალაქეა, ეს წამალი მიიღო და კი არ დადის, დარბის, მეორე ძმას, რომელმაც ვერ მიიღო, რადგან საქართველოშია, დაეწყო დაავადების პროგრესი. ეს არის ფაქტი!

21-ე საუკუნეა და როცა ამბობენ, ეს წამალი მხოლოდ 3-5 წელი გაახანგრძლივებს სიცოცხლესო, ხომ შეიძლება იმ 5 წლის შემდეგ კიდევ რამე გამოიგონონ?! ჩემი აზრით, არც ერთი შანსი არ უნდა დაკარგოს ადამიანმა. იმდენად ვითარდება სამყარო, რომ 2 წელში ალბათ იმ წამალს სხვასაც დააწევენ.